Briefing: Bas Eickhout zet vetorecht in om bijen te beschermen tegen pesticiden

Het gaat erg slecht met insecten en met de bijen in het bijzonder. Het gebruik van pesticiden is een van de grote boosdoeners daarvan. Er moeten daarom strenge regels komen om het effect van pesticiden op bijen te toetsen voordat ze toegelaten worden op de Europese markt. Er lag een goed voorstel op tafel om dit werkelijkheid te maken. De Europese Commissie wilde een volledig wetenschappelijk onderbouwde ‘bijenrichtsnoer’ omzetten in wetgeving. Onder druk van Nederland en 15 andere EU-landen is dat voorstel echter op onacceptabele wijze uitgekleed.

Het gedeelte van het richtsnoer dat echt voor veranderingen zal zorgen, wordt nu uit de wet gelaten. GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout verzet zich daartegen. Hij wil dat het Europees Parlement haar vetorecht gebruikt om het nieuwe afgezwakte voorstel te blokkeren. Aanstaande donderdag wordt erover gestemd. In dertien vragen en antwoorden lichten we de kwestie toe.

1) Een bijenrichtsnoer, wat is dat?

In 2013 is door EFSA, de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, een nieuwe ‘Bee Guidance’ opgesteld, in Nederland spreekt men over het ‘bijenrichtsnoer’. Deze richtsnoer, of handleiding, schrijft voor hoe we de risico's van gewasbeschermingsmiddelen voor bijen bestudeerd en beoordeeld moeten worden. Het stelt de studiemethoden vast om het effect van pesticiden op bijen te bepalen.

2) Waarom is die bijenrichtsnoer opgesteld?

Daarvoor moeten we nog verder terug. Naar 2009. Toen is het de Europese Groenen gelukt (als hoofdonderhandelaar namens het Europees Parlement) om in de Europese Pesticiden Richtlijn op te laten nemen dat pesticiden die op de Europese markt geplaatst worden geen risico voor bijen mogen vormen. En dat daarnaast zowel naar het acute als chronische effect van de pesticiden gekeken worden (daarover later meer). De toevoeging van het chronische effect was nieuw. De vorige ‘bijenrichtsnoer’ uit 2002 keek daar niet naar, en dus moest er een update komen.

3) Is de inhoud van het nieuwe richtsnoer goed?

Jazeker. Om een concreet voorbeeld te geven: toen de vraag voorlag of drie soorten neonicotinoïden (de werkzame stof in veel pesticiden) opnieuw tot de EU-markt toegelaten moesten worden, heeft EFSA met behulp deze nieuwe richtsnoer een negatief advies gegeven. Op basis van dit advies heeft de EU vervolgens besloten om het gebruik ervan vrijwel volledig te verbieden (enkel gebruik in kassen is onder een aantal voorwaarden nog toegestaan).

4) Fijn. Eind goed, al goed?

Nee. Enkel een bijenrichtsnoer is niet voldoende, het moet ook in de wet verankerd worden dat het richtsnoer leidend is bij besluitvorming rondom de toelating van pesticiden. Het moet de goedkeuring hebben van de EU-landen en het Europees Parlement. Alleen daarna kan de Europese Commissie er systematisch gebruik van maken.

5) En daar gaat het nu mis?

Inderdaad. De Europese Commissie wil het nieuwe bijenrichtsnoer volledig omzetten in wetgeving. Logisch, het is volledig wetenschappelijk gefundeerd en doet precies wat de Europese Pesticide Richtlijn voorschrijft: het acute en chronische risico van pesticiden beoordelen. Zestien EU-landen, waaronder Nederland, liggen echter dwars. Zij willen dat het nieuwe bijenrichtsnoer eerst wordt aangepast (lees: afgezwakt) voordat het in wetgeving wordt vastgelegd. Ze hebben met name problemen met het gedeelte dat de chronische effecten van pesticiden beoordeelt.

6) Chronische effecten, wat moet ik me daarbij voorstellen?

Het bijenrichtsnoer kan grofweg in tweeën opgedeeld worden. Het eerste gedeelte kijkt naar de acute effecten: wat gebeurt er als een bij eenmalig blootgesteld wordt aan een flinke dosis van een bepaald pesticide? Het zorgt ervoor dat de meest extreme pesticiden geweerd worden, maar het komt niet overeen met hetgeen in de natuur gebeurt. In de natuur komt een bij telkens met een lagere dosering in aanraking, maar wel heel vaak. De effecten die daaruit voortkomen zijn de chronische effecten.

7) Wat willen de dwarsliggende EU-landen precies?

Het correct beoordelen van de chronische effecten van pesticiden gaat enorme gevolgen hebben voor de pesticide-industrie. Juist door dit gedeelte van het bijenrichtsnoer mee te nemen in de beoordeling van drie neonicotinoïden (zie vraag 3), is de EU tot een verbod gekomen. De dwarsliggende EU-landen willen dat de testmethoden voor deze effecten versoepeld of zelfs volledig verwijderd worden, voordat ze hun goedkeuring geven.

8) Hoe stelt de pesticide-industrie zich op?

De industrie is, mede door het neonicotinoïden-besluit, als de dood dat dit gedeelte van het bijenrichtsnoer vastgelegd wordt in de wet. Ze lobbyen al jaren om het richtsnoer aan te passen en de omzetting in wetgeving uit te stellen. En met succes. De dwarsliggende EU-landen, inclusief Nederland, nemen hun argumentatie en wijzigingsvoorstellen vrijwel letterlijk over, zoals aangetoond door onderzoeksjournalistiek van Follow the Money.

9) Hebben de dwarsliggende EU-landen en de industrie hun zin gekregen?

Ja. De Europese Commissie heeft een nieuwe voorstel gedaan nadat bleek dat het huidige voorstel niet voldoende steun kreeg van de EU-landen. Alleen het gedeelte van het nieuwe richtsnoer dat kijkt naar de acute effecten wordt omgezet in wet. Het besluit over de chronische effecten wordt uitgesteld. EFSA is gevraagd om opnieuw naar het chronische gedeelte van het richtsnoer te kijken.

10) Dat afgezwakte voorstel is er wel doorheen gekomen?

Ja. Nederland en de andere dwarsliggende landen hebben voor het afgezwakte voorstel gestemd, waardoor er een meerderheid ontstond. Nederland doet zelfs of het heel goed bezig is. Onder andere door te wijzen naar een paar verbeteringen in de beoordeling van de acute effecten in de 2013 bijenrichtsnoer ten opzichte van 2002. Alleen het Europees Parlement moet zich nu nog uitspreken over uitspreken het afgezwakte voorstel.

11) En tegen dat nieuwe voorstel maakt GroenLinks nu bezwaar?

Inderdaad. Eickhout heeft bezwaar ingediend tegen dit nieuwe voorstel. Het voorstel is onacceptabel. Het creëert wettelijke onduidelijkheid en geeft pesticide-bedrijven daardoor een mogelijkheid om besluiten die op basis van de volledige bijenrichtsnoer worden genomen aan te vechten. Daarnaast geeft het dwarsliggende EU-landen en de pesticide-industrie wederom een kans om voor jaren van uitstel te zorgen. Er zit acht jaar tussen vandaag en de vorige keer dat de Europese Commissie EFSA verzocht met een nieuw bijenrichtsnoer te komen. Zoiets kan onder het nieuwe voorstel opnieuw gebeuren. En dan duurt het nog jaren voordat er eindelijk duidelijkheid komt over het beoordelen van de chronische effecten van pesticiden.

12) Als het bezwaar erdoorheen komt, wat dan?

Het Europees Parlement heeft een vetorecht op dit soort besluiten. Haalt het bezwaar van Eickhout een meerderheid, dan veegt het Europees Parlement het wetsvoorstel van tafel, en moet er een nieuw voorstel komen.

13) En dan komt er iets beters?

Eickhout wil dat de Europese Commissie opnieuw voorstelt om de volledige richtsnoer in wetgeving om te zetten. Ditmaal moet dat voorstel echter niet achter gesloten deuren op ambtelijk niveau met de EU-landen besproken worden, zoals voorheen gebeurde, maar op het hoogste politieke niveau in de Europese Raad. Iedereen kan dan zien welke regeringsleider zich voor, en welke zich tegen fatsoenlijke bescherming van bijen uitspreekt. De einduitkomst zal er dan heel anders uitzien.

Neem voor meer informatie of interviewverzoeken contact op met Lowie Kok, persvoorlichter GroenLinks Europa
Telefoon: +31 634 930 173
E-mail: lowie.kok@ep.europa.eu

Kijk voor extra informatie ook op het Mediacentrum van GroenLinks Europa.

Deel dit bericht



Twitter


Facebook


Whatsapp