Persbriefing: Wetgeving Conflictmineralen in laatste beslissende fase

Deze week stemt het Europees Parlement over de Europese aanpak van conflictmineralen. Het lijkt erop dat het Europees Parlement de vrijblijvende voorstellen van de Europese Commissie niet zal volgen. Steeds meer Europarlementariërs raken overtuigd van de noodzaak om ambitieuze en bindende wetgeving aan te nemen die ervoor zorgt dat Europese consumenten met hun aankopen niet langer conflict en mensenrechten in stand houden in landen als Congo en Colombia.

In het licht van de discussie over de drama’s op de Middellandse Zee is het verbazingwekkend dat een meerderheid van het Europarlement niet wil meegaan in strengere wetgeving die dood en verderf zaait in Oost-Congo, schrijft GroenLinks-Europarlementariër Judith Sargentini vandaag op Joop.nl.

Judith Sargentini zette zich voordat zij in het Europarlement werd gekozen, in voor de strijd tegen bloeddiamanten. Met succes. Sinds 2009 probeert zij de EU ertoe te bewegen om conflictmineralen aan te pakken. Zo schreef zij een rapport op eigen initiatief om de druk voor wetgeving op te voeren. Een meerderheid van het Europees Parlement steunde haar oproep. Het voorstel van de Europese Commissie bereikt wat GroenLinks betreft onvoldoende het doel. Onder druk van de auto-industrie en andere grotere bedrijven heeft de Europese Commissie een tandeloos voorstel gepresenteerd. GroenLinks wil een effectieve wet om de opbrengsten van mineraalhandel niet meer te laten verdwijnen in de zakken van rebellen en de consumenten in Europa weten of de producten die zij kopen conflictmineralen bevatten of niet. Ook internationale campaigners, duurzame investeerders, 145 kerkelijk leiders wereldwijd en de Congoleze Sacharovprijs-winnaar Denis Mukwege zijn zeer ontevreden over het ambitieniveau. In 2013 bezocht Sargentini verschillende mijnen in Congo, een van de landen waar de handel in conflictmineralen een spoor van verwoesting achterlaat.

In deze persbriefing beantwoorden we enkele veel gestelde vragen over conflictmineralen en de aanpak ervan.

Wat zijn conflictmineralen?

Tin, coltan, wolfraam en goud zijn voorbeelden van grondstoffen die gebruikt worden in onze computers, mobiele telefoons en andere producten die we dagelijks in handen hebben. Deze mineralen komen voor een belangrijk deel uit landen die gebukt gaan onder geweld en oorlog. In plaats van welvaart voor de lokale bevolking leiden deze mineralen tot extra geweld en uitbuiting. Gewapende groepen hebben de mijnen in handen en gebruiken de opbrengst om wapens aan te schaffen en hun strijd te bekostigen. Zo financieren de kopers van deze mineralen, waaronder Europese bedrijven, indirect oorlogen en houden ze erbarmelijke arbeidsomstandigheden in stand.

Wat gebeurt er al om de handel in conflictmineralen te stoppen?

In de Verenigde Staten zijn beursgenoteerde bedrijven sinds de invoering van de Dodd Frank Act in 2010 verplicht om openheid te geven over het gebruik van mineralen afkomstig uit de Democratische Republiek Congo en omliggende landen. De rapportageverplichtingen zijn gebaseerd op de OESO-richtlijnen voor verantwoorde toeleveringsketens van mineralen uit conflictgebieden. Deze richtlijnen zijn al verwerkt in wetgevende kaders van twaalf landen in Afrika. De EU sprak al in 2011 haar steun uit voor de richtlijnen. Ruim vijf jaar na de publicatie van de handleiding blijkt helaas dat slechts twaalf procent van de Europese bedrijven die mineralen gebruiken, de richtlijnen volgt, veelal doordat zij onder het Amerikaanse systeem vallen. De Chinese kamer van koophandel publiceerde vorig jaar haar eigen handleiding om bedrijven te stimuleren hun keten conflictvrij te maken.

Wat stelt de Europese Commissie voor?

Het EU voorstel moet ervoor zorgen dat opbrengsten uit de handel in mineralen niet meer kunnen worden gebruikt om er gewapende conflicten mee te financieren. Daarnaast zou het voorstel een vraag naar verantwoord gewonnen mineralen uit conflictgebieden creëren en het makkelijker maken voor Europese bedrijven om te voldoen aan de OESO richtlijnen.

De Europese Commissie doet dit door:

  • De introductie van een vrijwillig zelfcertificeringssysteem. Europese bedrijven die meewillen doen dienen de OESO regels van 'gepaste zorgvuldigheid' (due diligence)  toe te passen. 
  • Het voorstel is gericht op de vierhonderd EU importeurs van ruwe grondstoffen
  • De grondstoffen waar het om gaat zijn tin, tantaal, wolfraam en goud
  • Het voorstel geldt voor conflictgebieden wereldwijd

Wat vindt GroenLinks?

GroenLinks-Europarlementariër Judith Sargentini vindt het hoog tijd dat er wetgeving komt die echt een einde maakt aan conflictmineralen. De Europese Unie is na de Verenigde Staten de grootste consumentenmarkt ter wereld. Door alle bedrijven te verplichten om alleen conflictvrije grondstoffen te gebruiken, kun je ervoor zorgen dat de hele Europese consumentenmarkt de beschikking krijgt over conflictvrije producten. De leveranciers in Azië en elders in de wereld zullen ook aan deze transparantie eisen moeten voldoen om nog te kunnen verkopen aan Europese en Amerikaanse bedrijven. Hierdoor zal uiteindelijk de wereldwijde handel in conflictmineralen worden uitgebannen.

De vrijblijvendheid die de Europese Commissie voorstelt heeft tot nu toe onvoldoende tot resultaten geleid. Sargentini wil het wetsvoorstel zo aanpassen dat Europese bedrijven verplicht worden om uit te zoeken of zij conflictgrondstoffen gebruiken (op basis van de OESO-richtlijnen). De verplichting geldt wat Sargentini betreft niet alleen voor de importeurs van ruwe materialen, maar ook voor bedrijven die halffabricaten of eindproducten op de Europese markt brengen. Dit is in lijn met de OESO-richtlijnen, die zijn opgesteld voor de hele toeleveringsketen als geheel.

Het wetsvoorstel dat nu voorligt geldt alleen voor de handel in tin, tantaal, wolfraam en goud, terwijl de internationale handel in conflictgrondstoffen zich allerminst beperkt tot die vier mineralen, denk hier bijvoorbeeld aan nikkel uit Colombia of jade uit Myanmar. Sargentini pleit ervoor om de wetgeving te verruimen en stelt voor om alle grondstoffen uit conflictgebieden op te nemen in de nieuwe wet. Om dit te bereiken diende zij eerder honderden amendementen in die in de vakcommissies ontwikkelingssamenwerking en internationale handel besproken werden.

Wie zijn medestanders?

Wereldwijd is er steun voor de ambitieuze aanpak die Sargentini voorstaat. Een aantal voorbeelden:

  • Speciaal gezant van de Verenigde Naties voor de mensenrechten in het bedrijfsleven, John Ruggie en winnaar van de Sacharovprijs Denis Mukwege hebben herhaaldelijk opgeroepen om een bindend systeem in te voeren.
  • Het bereik van de wet vergroten wordt ondersteund door een groep van duurzame investeerders en investeringsorganisaties, samen goed voor 855 miljard euro.
  • een brede coalitie van ngo's die op conflictmineralen werken, waaronder Amnesty International en Global Witness steunen aanscherping van de voorstellen. Ook in Nederland pleiten verschillende organisaties voor verdergaande wetgeving.
  • 145 kerkelijk leiders uit 38 landen en 5 continenten roepen het Europarlement op om bindende wetgeving aan te nemen voor alle importeurs van ruwe materialen, halffabricaten en eindproducten

Wat vinden andere partijen?

Binnen de fracties van de sociaaldemocraten, de groenen, extreemlinks en een groot gedeelte van de EFDD is men het eens over de noodzaak om ambitieuze wetgeving aan te nemen, die bindend is, niet enkel gericht op de importeurs van ruwe grondstoffen maar ook op importeurs van halffabricaten en eindproducten en tot slot, het uitbreiden van de mineralen.

Eerder werden in de vakcommissie ontwikkelingssamenwerking met een overgrote meerderheid alle voorstellen van Sargentini overgenomen. In de commissie internationale handel werden de transparantieregels verplicht gemaakt, maar slechts voor 20 bedrijven: de smelters en raffinaderijen van tin, tantaal, wolfraam en goud. Dat creëert niet alleen een ongelijk speelveld, maar zal ook geen effect hebben op de producenten buiten Europa die nog steeds vrijelijk conflictmineralen op de Europese markt kunnen brengen.

Een groep liberalen en christendemocraten sloten zich al aan bij de positie van de Groenen. Een gedeelte van deze fracties volgt echter nog steeds de lijn van Business Europe, die bedrijven enkel vrijblijvend willen vragen om transparantie aan te tonen in hun keten. Een andere groep binnen deze fracties lijkt zich aan te sluiten bij het marktverstorende idee om de verplichtingen enkel voor een kleine groep bedrijven de laten gelden. Hieronder vallen ook de fracties van D66, VVD en het CDA. Ze creëren hiermee een grote kloof tussen het Europese en het Amerikaanse systeem, dat wel bindend is en niet enkel gericht op ruwe grondstoffen.

Hoe verloopt het wetgevend proces?

Op dinsdag 19 mei zal er worden gedebatteerd over conflictmineralen. De stemming vindt plaats op woensdag 20 mei.

Daarna moeten ook de lidstaten tot een standpunt komen in de Raad van Ministers (de ministers van Financiën van alle 28 lidstaten). Na de zomer zullen vervolgens onderhandelingen tussen de Raad van Ministers en het Europees Parlement plaatsvinden om tot een finaal akkoord te komen over de wetgeving.

Minister Ploumen van Ontwikkelingssamenwerking en Handel lijkt helaas het zwakke Commissievoorstel te volgen. Dit is een gemiste kans om concrete invulling te geven aan maatschappelijk verantwoord ondernemen, speerpunt van de hulp en agenda van de minister.

Neem voor meer informatie of interviewverzoeken contact op met Lowie Kok, persvoorlichter GroenLinks Europa
Telefoon: +31 634 930 173
E-mail: lowie.kok@ep.europa.eu

Kijk voor extra informatie ook op het Mediacentrum van GroenLinks Europa.

Deel dit bericht

TwitterFacebook